Β. Κορκίδης στο “Π”: Μια σωστή μεταρρύθμιση ΦΠΑ θα περάσει σε τιμές και εισόδημα
Του
ΒΑΣΙΛΗ ΚΟΡΚΙΔΗ
Προέδρου ΕΒΕΠ
Η συζήτηση για τους συντελεστές ΦΠΑ επανήλθε έντονα με αφορμή την λανθασμένη εντύπωση που δημιουργήθηκε, σύμφωνα με την οποία η ΕΕ έχει επιβάλει υποχρεωτικές μειώσεις που δεν έχουν εφαρμοστεί στη χώρα μας. Η σωστή διάσταση για το τι ισχύει πραγματικά είναι πως η Ελλάδα αξιοποίησε και μπορεί να αξιοποιήσει περαιτέρω την πολιτική συμφωνία, στο Ecofin, του ευρωπαϊκού πλαισίου για τον ΦΠΑ, σύμφωνα με το άρθρο 98 της Οδηγίας 2022/542. Η κάθε κυβέρνηση μπορεί να αποφασίζει εθνικά επιλέγοντας μειώσεις ανάλογα με τις προτεραιότητες και τις δημοσιονομικές συνθήκες. Έτσι, κατοχυρώθηκε σε μόνιμη βάση η δυνατότητα εφαρμογής μειωμένου ΦΠΑ στα νησιά του Αιγαίου, σε μεταφορές, αγροτικά μηχανήματα, μη αλκοολούχα ποτά, είδη βρεφικής ηλικίας, εστίαση και τουριστικά πακέτα, αγαθά και υπηρεσίες που συνδέονται με τη δημόσια υγεία και τον πολιτισμό.
Ο ΦΠΑ φέρνει ετήσια έσοδα άνω των 19 δισ. ευρώ στα δημόσια ταμεία, δηλαδή περίπου το 35% των φορολογικών εσόδων. Μια ισοδύναμη λύση για το ΥΠΟΙΚ θα ήταν να ορίσει σε χαμηλότερα επίπεδα έναν κανονικό και έναν μειωμένο συντελεστή, αντικαθιστώντας τον ειδικό συντελεστή, ώστε με μια μελετημένη ανακατανομή βάρους, χωρίς κοινωνικό κόστος, τα συνολικά έσοδα να παραμείνουν τα ίδια ή ακόμα και να αυξηθούν, από τη μετάταξη των τουριστικών εσόδων. Δεν μπορεί ο ξένος τουρίστας να επιβαρύνεται με 13% στη διαμονή και στην εστίαση, ενώ έρχεται για λίγες ημέρες, όταν στη χώρα του πληρώνει ΦΠΑ κατά μέσο όρο 21%, και ο έλληνας πολίτης, που επί 12 μήνες ζει στη χώρα του, να επιβαρύνεται καθημερινά με συντελεστή 24%.
Ο ΦΠΑ είναι ένας φόρος κατανάλωσης που εφαρμόζεται σε όλα σχεδόν τα αγαθά και τις υπηρεσίες που αγοράζονται και πωλούνται. Παρόλο που στην ΕΕ ισχύουν κοινοί κανόνες για τον ΦΠΑ, η εφαρμογή τους μπορεί να διαφέρει από τη μια χώρα στην άλλη. Οι χώρες με τους υψηλότερους κανονικούς συντελεστές ΦΠΑ είναι η Ουγγαρία με 27%, η Κροατία, η Δανία και η Σουηδία με 25%, ενώ ακολουθεί η Ελλάδα με 24%. Το Λουξεμβούργο επιβάλλει τον χαμηλότερο συντελεστή με 17%, ακολουθούμενο από τη Μάλτα με 18%, την Κύπρο, τη Γερμανία και τη Ρουμανία με 19%. Ωστόσο, οι χώρες της ΕΕ διαθέτουν τριών ειδών συντελεστές, τους κανονικούς, που δεν μπορούν να είναι κάτω από 15%, τους μειωμένους, που δεν μπορούν να είναι κάτω από 5%, και τους ειδικούς, που απαλλάσσουν ορισμένα αγαθά και υπηρεσίες από τον ΦΠΑ. Ο μέσος κανονικός συντελεστής ΦΠΑ της ΕΕ-27 είναι 21,6%, αλλά για να αντιμετωπιστεί η ακρίβεια στην Ελλάδα θα πρέπει ο κανονικός συντελεστής να επαναπροσδιοριστεί χαμηλότερα του 21%.
Η ετήσια έκθεση του ΟΟΣΑ Tax Policy Reforms επιβεβαιώνει ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να συγκαταλέγεται στις πρώτες χώρες με τη μεγαλύτερη εξάρτηση από τους έμμεσους φόρους, οι οποίοι επιβαρύνουν κυρίως την κατανάλωση και τα νοικοκυριά. Παρά τις φορολογικές ελαφρύνσεις που εφαρμόστηκαν, η ελληνική οικονομία στηρίζεται σταθερά σε υψηλή έμμεση φορολογία, με την εξάρτηση των φορολογικών εσόδων από έμμεσους φόρους να φτάνει το 43%. Οι χώρες-μέλη του ΟΟΣΑ κινήθηκαν σε διαφορετικές κατευθύνσεις, με 18 κράτη να βασίζονται κυρίως στη φορολογία εισοδήματος, 11 στους φόρους κατανάλωσης, ενώ σε 9 χώρες, της Ελλάδας συμπεριλαμβανομένης, ο ΦΠΑ μαζί με τους φόρους κατανάλωσης αποτελούν την κυρίαρχη πηγή εσόδων.
Το δίλημμα που τίθεται ξανά στον δημόσιο διάλογο είναι εάν θα πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα στην οικονομική πολιτική η μείωση των συντελεστών ΦΠΑ. Η συνήθης ερώτηση είναι εάν η μείωση του ΦΠΑ θα περάσει στην τελική τιμή και το ποιοι θα ωφεληθούν περισσότερο, οι καταναλωτές ή οι επιχειρήσεις. Σε αντίθεση με την κυβέρνηση, η απάντηση από τους φορείς διαφόρων κλάδων της λιανικής είναι πως στην πραγματικότητα θα ωφεληθούν όλοι από την ακρίβεια. Η μείωση του ΦΠΑ σε βασικά αγαθά οδηγεί σε υποχώρηση των τιμών στην αγορά, άρα ωφελούνται οι τελικοί καταναλωτές. Γι’ αυτόν τον λόγο, από την αρχή του 2025 εφαρμόστηκαν αλλαγές στους συντελεστές στη Σλοβακία, στην Κύπρο και στην Ισπανία, με νέα κατανομή ΦΠΑ στα καταναλωτικά προϊόντα.
Η συζήτηση αυτή δεν γίνεται μόνο στην Ελλάδα, αλλά απασχολεί όλη την Ευρώπη. Από την πρόσφατη μελέτη της Τράπεζας της Γαλλίας προκύπτουν συμπεράσματα, με ειδική αναφορά στο ισπανικό μοντέλο μείωσης του ΦΠΑ σε βασικά τρόφιμα, στις γερμανικές μειώσεις, αλλά στις μειώσεις στα εισιτήρια μεταφορών στην Ελλάδα. Η έρευνα, με χρήση χιλιάδων δεδομένων, έδειξε ότι άνω του 50% της μείωσης ΦΠΑ μεταφέρθηκε στις τελικές τιμές. Οι καταναλωτές κέρδισαν, ενώ και οι επιχειρήσεις αντιστάθμισαν αυξημένα κόστη. Η αποτελεσματικότητα της μείωσης του ΦΠΑ εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον ισχυρό ανταγωνισμό στην αγορά, με αποτέλεσμα να περνά πιο εύκολα το όφελος στους καταναλωτές, σε αντίθεση με τις ολιγοπωλιακές αγορές. Η Ελλάδα ίσως να θεωρείται ολιγοπωλιακή αγορά και ο ΦΠΑ από φόρος προστιθέμενης αξίας δεν πρέπει να μετατρέπεται σε προστιθέμενο φόρο.
Είναι γεγονός ότι από το 2022 η κυβέρνηση μείωσε τον ΦΠΑ και θα πρέπει να αναθεωρήσει τη στάση της να μην εξετάζει νέες, εναλλακτικές λύσεις στο συγκεκριμένο θέμα και για συγκεκριμένους κωδικούς. Άλλωστε το έκανε στην εστίαση, στον τουρισμό και σε άλλους τομείς, πριν από την εφαρμογή σε επιπλέον 19 μικρά νησιά του Ανατολικού Αιγαίου. Είναι σαφές ότι οι μειώσεις σε άλλες περιπτώσεις έγιναν για να κρατηθούν όρθιες οι επιχειρήσεις που δοκιμάζονταν και σε άλλες ώστε να ανακουφιστούν οι καταναλωτές που πλήττονταν. Για τους ίδιους λόγους θα πρέπει να επανεξεταστεί μια μεταρρύθμιση του ΦΠΑ, ίσως με δύο, αντί για τρεις συντελεστές, ίσως με μετατάξεις αγαθών και υπηρεσιών, ίσως με ειδικό συντελεστή για περιπτώσεις γενικού συμφέροντος. Ίσως, μάλιστα, να αποδειχθεί πως θα έχει καλύτερα αποτελέσματα στην αντιμετώπιση της παγιωμένης ακρίβειας, και μάλιστα χωρίς να μειώνει, αλλά ακόμα και να αυξάνει συνολικά τα ετήσια έσοδα από τον ΦΠΑ.
ΤΟ ΠΑΡΟΝ
