Θ. Φωτίου στο “Π”: Υπάρχει σύγκλιση απόψεων για την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης, με προϋπόθεση να πέσει η Δεξιά
Της
ΘΕΑΝΩΣ ΦΩΤΙΟΥ
Βουλευτού Νέας Αριστεράς Β3 Νότιου Τομέα Αθήνας
Πρόσφατα συμμετείχα σε ημερίδα που διοργάνωσε ο Πανελλήνιος Σύλλογος Υπαλλήλων ΟΑΕΔ – τ. ΟΕΕ – τ. ΟΕΚ (ΠΑΝΣΥΠΟ) για τη στεγαστική κρίση στη χώρα μας. Εκεί διαπίστωσα τη σύγκλιση των προτάσεων του ΠΑΣΟΚ, του ΣΥΡΙΖΑ και της Νέας Αριστεράς για την αντιμετώπιση του προβλήματος.
Πέρα από προτάσεις, η δική μου συνεισφορά ήταν να επισημάνω τις ιδιαιτερότητες της χώρας μας στη στέγαση, σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη. Διότι αυτές θεωρώ ότι εξηγούν εν πολλοίς την απίστευτη δριμύτητα της ελληνικής κρίσης, της μεγαλύτερης σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Κατ’ αρχάς, υπάρχουν ιστορικές ιδιαιτερότητες που εξηγούν γιατί στην Ελλάδα περάσαμε από τη μεγαλύτερη ιδιοκατοίκηση στα τέλη του 20ού αιώνα στη μεγαλύτερη υπερχρέωση νοικοκυριών τον 21ο αιώνα:
1.Δεν είχαμε ποτέ δημόσια πολιτική κοινωνικής κατοικίας και μακρόπνοο πολεοδομικό σχεδιασμό.
2.Η αντιπαροχή, μοναδική ελληνική πατέντα, και η αυθαίρετη δόμηση, από τη δεκαετία του 1960, επιτρέπουν στους πολίτες να αποκτήσουν ιδιόκτητη κατοικία. Μέχρι το 1990, η ιδιοκατοίκηση στην Ελλάδα υπερέβαινε το 80%, ποσοστό από τα μεγαλύτερα στην Ευρώπη.
3.Από τη δεκαετία του 1990 οι πολίτες δανείζονται πρώτη φορά μαζικά από τις τράπεζες για κάλυψη στεγαστικών αναγκών.
4.Το 2010 η Ελλάδα χρεοκοπεί. Ακολουθούν δύο καταστροφικά Μνημόνια, που οδηγούν σε απώλεια ΑΕΠ κατά 1/4 και δραματική μείωση εισοδημάτων. Τα στεγαστικά δάνεια «κοκκινίζουν». Η οικοδομική δραστηριότητα κατακρημνίζεται.
5.Η βραχυχρόνια μίσθωση αυξάνεται αλματωδώς μετά το 2018 – 2019, έχοντας υπερβεί σήμερα τις 240.000 κατοικίες. Έτσι, μεγαλώνει η έλλειψη προσφοράς, ιδιαίτερα στις μεγάλες πόλεις και σε τουριστικές περιοχές, που στην Ελλάδα αφθονούν.
Επομένως, η χρεοκοπία της Ελλάδας και τα Μνημόνια, σε συνδυασμό με την έλλειψη κοινωνικής κατοικίας και τον εκτεταμένο τραπεζικό δανεισμό έως το 2009, θεμελίωσαν τη στεγαστική κρίση, την οποία όξυνε η βραχυχρόνια μίσθωση.
Υπάρχουν όμως και πολιτικές ιδιαιτερότητες. Αφορούν την κυβερνητική πολιτική της ΝΔ, που παροξύνει την κρίση. Πρόκειται για συνειδητή επιλογή, που ενισχύει τράπεζες, funds, μεγαλοεργολάβους, αλλά και μεγαλοϊδιοκτήτες, οι οποίοι, ως γνωστό, αποτελούν εκλογική της πελατεία. Είναι βαθύτατα ταξική επιλογή, μέρος μιας ευρύτερης πολιτικής για την αντίστροφη αναδιανομή πλούτου από τα χαμηλά – μεσαία εισοδήματα στους οικονομικά πανίσχυρους. Γι’ αυτό η ΝΔ συστηματικά μειώνει το πραγματικό εισόδημα της πλειοψηφίας των πολιτών. Όμως, έτσι εντείνεται η κρίση ακρίβειας, η οποία, σε συνδυασμό και αλλητροφοδοτούμενη με τη στεγαστική κρίση, δημιουργεί την κρίση του κόστους διαβίωσης για πάνω από τα 2/3 των πολιτών, που δεν μπορούν να βγάλουν τον μήνα.
Τι πρέπει να γίνει για να αντιμετωπίσουμε τη στεγαστική κρίση
Κατ’ αρχάς χρειάζεται σαφής στρατηγικός στόχος, όπως αυτός του ΠΑΝΣΥΠΟ: «Κανένα νοικοκυριό να μην πληρώνει για στέγαση πάνω από το 1/3 του εισοδήματός του». Για να επιτευχθεί, όμως, αυτό απαιτείται να μειωθούν οι τιμές των ακινήτων και να αυξηθούν μισθοί και συντάξεις. Πώς μειώνονται οι τιμές ακινήτων; Με τη μαζική αύξηση προσφοράς οικονομικά προσιτής κατοικίας.
Πολλοί προτείνουν την παραγωγή πολλών κατοικιών με ανέγερση νέων, με αγορά από ιδιώτες και με μετατροπή δημόσιων κτιρίων σε κατοικίες. Δεν διαφωνώ, αλλά η υλοποίησή τους απαιτεί πολύ χρόνο και χρήμα. Ενώ οι ανάγκες είναι άμεσες και επιτακτικές. Γι’ αυτό προτείνω να αξιοποιήσουμε κατοικίες ιδιωτών, κλειστές και ενεργές, που θα παραχωρούνται στο Δημόσιο για οκτώ με δέκα χρόνια έναντι ενός ευνοϊκού πακέτου κινήτρων, τις οποίες το Δημόσιο θα ενοικιάζει με χαμηλό ενοίκιο, ανάλογα με τις εκάστοτε κοινωνικές ανάγκες. Έτσι, θα δημιουργηθεί μια Τράπεζα Ενοικιαζόμενης Στέγης που θα μπορεί να προσφέρει οικονομικά προσιτή κατοικία. Το κρίσιμο εδώ είναι ότι αυτό μπορεί να γίνει πολύ γρήγορα και με σχετικά λίγα χρήματα.
Προφανώς, στη συνέχεια, η Τράπεζα θα εμπλουτιστεί και με άλλους τρόπους, όπως αυτοί που προτείνονται ή με το να αγοράζει το Δημόσιο από τράπεζες και funds «κόκκινα δάνεια» με υποθηκευμένες κατοικίες. Η προσφορά χρειάζεται επίσης να αυξηθεί και με την πλήρη απαγόρευση της βραχυχρόνιας μίσθωσης τύπου Airbnb σε εταιρείες, αλλά να επιτρέπεται σε φυσικά πρόσωπα, ένα ανά ΑΦΜ ενήλικα. Και, επίσης, με την κατάργηση της «golden visa» για κατοικίες.
Επίσης, απαιτείται νέος πτωχευτικός κώδικας που θα διασφαλίζει την προστασία της κύριας κατοικίας για χαμηλά και μεσαία εισοδήματα. Μέχρι να τον αποκτήσουμε, χρειάζεται απαγόρευση πλειστηριασμών για τέτοια εισοδήματα, ώστε να πάψει η μεγαλύτερη αναδιανομή ακίνητης περιουσίας από την εποχή της γερμανικής Κατοχής, που επί ΝΔ βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη.
Τέλος, απαιτούνται θεσμικές παρεμβάσεις που θα διευκολύνουν την εφαρμογή της παραπάνω πολιτικής. Πρωτίστως, χρειάζεται νέος δημόσιος φορέας με μορφή υφυπουργείου στεγαστικής πολιτικής. Εκεί θα συνυπάρχουν οι απαιτούμενοι οργανισμοί και θα συνεργάζονται ψηφιακά με την τοπική αυτοδιοίκηση, με βάση ένα νέο σύστημα διακυβέρνησης, όπου θα αναγνωρίζονται συναρμοδιότητες της τοπικής αυτοδιοίκησης.
Επιπρόσθετα, απαιτούνται θεσμικές τομές, όπως Αναθεώρηση του Συντάγματος, ώστε το δικαίωμα σε αξιοπρεπή στέγη να κατοχυρώνεται ως υποχρέωση της πολιτείας, μακρόπνοος, περιβαλλοντικά και κοινωνικά βιώσιμος πολεοδομικός σχεδιασμός, ειδική υπηρεσία στον Συνήγορο του Πολίτη για προστασία του δικαιώματος στην κατοικία, στήριξη κοινωνικών οργανώσεων που υπερασπίζονται το δικαίωμα στέγασης.
Προφανώς, οι προτάσεις μου βρίσκονται στον αντίποδα του οικονομικού νεοφιλελευθερισμού της ΝΔ. Άρα δεν δικαιολογούνται αυταπάτες ότι μπορούν να εφαρμοστούν αν δεν πέσει η Δεξιά. Γι’ αυτό άλλωστε χρειαζόμαστε μια μεγάλη συμπαράταξη κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων. Πράγμα που απαιτεί όλοι μας –ιδιαίτερα όσοι έχουμε αυξημένη πολιτική ευθύνη– να κάνουμε το παν (ακόμη και βήματα πίσω από τις βεβαιότητές μας) για να ανταποκριθούμε σε αυτήν τη μείζονα ανάγκη της κοινωνικής πλειοψηφίας.
