Μ. Χριστοδουλάκης στο “Π”: Εργασία: Ξανακερδίζοντας τον χαμένο χρόνο
Του
ΜΑΝΩΛΗ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗ
Βουλευτή ΠΑΣΟΚ – ΚΙΝΑΛ Ανατολικής Αττικής
Στα τέλη του 19ου αιώνα, όταν οι εργάτες στο Σικάγο κατέβαιναν στους δρόμους διεκδικώντας το οκτάωρο, πολλοί αντιμετώπιζαν το αίτημά τους ως μια επικίνδυνη ουτοπία. Οι πιο ισχυροί οικονομικοί παράγοντες της εποχής προειδοποιούσαν ότι η μείωση του χρόνου εργασίας θα οδηγούσε σε κατάρρευση της παραγωγικότητας, σε απώλεια ανταγωνιστικότητας και σε οικονομική στασιμότητα. Η Ιστορία απέδειξε το αντίθετο.
Το οκτάωρο δεν ήταν απλώς μια εργατική διεκδίκηση. Ήταν μια μεγάλη δημοκρατική κατάκτηση. Ήταν η στιγμή που οι κοινωνίες αναγνώρισαν ότι η οικονομική πρόοδος δεν μπορεί να μετριέται μόνο με την αύξηση της παραγωγής και των κερδών αλλά και με τη βελτίωση της ζωής των ανθρώπων. Και ότι οι καρποί της ανάπτυξης πρέπει να επιστρέφουν και σε εκείνους που τους παράγουν.
Σήμερα, σχεδόν ενάμιση αιώνα μετά, βρισκόμαστε μπροστά σε μια αντίστοιχη ιστορική πρόκληση. Η τεχνητή νοημοσύνη, η αυτοματοποίηση, η ψηφιακή οικονομία και οι νέες τεχνολογίες μετασχηματίζουν την παραγωγή με ρυθμούς που καμία προηγούμενη γενιά δεν είχε γνωρίσει. Παράγουμε περισσότερο, εργαζόμαστε πιο αποτελεσματικά και διαθέτουμε εργαλεία που πριν από λίγες δεκαετίες θα έμοιαζαν με επιστημονική φαντασία.
Και όμως η καθημερινότητα για εκατομμύρια εργαζομένους γίνεται ολοένα πιο πιεστική. Ο χρόνος για την οικογένεια, για τη φροντίδα των παιδιών, για τη συμμετοχή στα κοινά, για την προσωπική ανάπτυξη ή ακόμη και για την ξεκούραση περιορίζεται. Το burnout δεν είναι πλέον μια εξαίρεση. Είναι μια νέα κοινωνική πραγματικότητα.
Γι’ αυτό η συζήτηση για τον μετασχηματισμό του χρόνου εργασίας και την τετραήμερη εργασία σε συγκεκριμένους κλάδους δεν αφορά μόνο το εργασιακό δίκαιο. Αφορά το μέλλον της δημοκρατίας, της κοινωνικής συνοχής και της ποιότητας ζωής.
Η πρόταση του ΠΑΣΟΚ για πιλοτική εφαρμογή της τετραήμερης εργασίας, με διατήρηση των αποδοχών και με προσαρμογή στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε κλάδου, δεν αποτελεί μια άσκηση θεωρίας. Βασίζεται σε πραγματικά δεδομένα και διεθνείς εμπειρίες.
Τα τελευταία χρόνια εφαρμόστηκαν πιλοτικά προγράμματα σε χώρες όπως η Ισλανδία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ισπανία και η Πορτογαλία. Τα αποτελέσματα ήταν ιδιαίτερα ενθαρρυντικά. Σε πολλές περιπτώσεις καταγράφηκε αύξηση ή διατήρηση της παραγωγικότητας, μείωση των απουσιών λόγω ασθένειας, περιορισμός της επαγγελματικής εξουθένωσης και βελτίωση της ψυχικής υγείας των εργαζομένων. Παράλληλα, οι επιχειρήσεις διαπίστωσαν μεγαλύτερη αφοσίωση του προσωπικού και ευκολότερη προσέλκυση εξειδικευμένων εργαζομένων.
Κάτι τέτοιο δεν σημαίνει ότι η τετραήμερη εργασία μπορεί να εφαρμοστεί με τον ίδιο τρόπο παντού ούτε ότι αποτελεί μια μαγική λύση για όλα τα προβλήματα της αγοράς εργασίας. Σημαίνει, όμως, ότι οφείλουμε να εξετάσουμε σοβαρά τις δυνατότητες που δημιουργεί η τεχνολογική πρόοδος, ώστε να μετατρέψουμε μέρος της αυξημένης παραγωγικότητας σε κοινωνικό όφελος.
Να το πούμε απλά. Η τεχνολογία παράγει χρόνο, ελεύθερο χρόνο. Το κρίσιμο ερώτημα είναι προς όφελος ποιανού θα διανεμηθεί ο χρόνος αυτός. Θα είναι μόνο προς όφελος των κερδών ή μπορούν και οι εργαζόμενοι να έχουν το δικό τους δίκαιο μερίδιο; Πρακτικά, η πρόταση του ΠΑΣΟΚ για μετασχηματισμό του χώρου και του χρόνου της εργασίας σε συγκεκριμένους κλάδους λέει απλώς ότι θέλουμε το δεύτερο.
Η πραγματική πρόκληση του 21ου αιώνα δεν είναι να παράγουμε περισσότερο από ποτέ. Αυτό ήδη συμβαίνει. Η πρόκληση είναι να μοιράσουμε πιο δίκαια τα οφέλη αυτής της παραγωγής. Να δημιουργήσουμε μια οικονομία που δεν αντιμετωπίζει τον άνθρωπο ως αναλώσιμο συντελεστή παραγωγής αλλά ως τον λόγο ύπαρξης της ίδιας της ανάπτυξης.
Όπως, λοιπόν, το οκτάωρο υπήρξε η μεγάλη κοινωνική μεταρρύθμιση της βιομηχανικής εποχής, έτσι και η τετραήμερη εργασία μπορεί να αποτελέσει τη μεγάλη δημοκρατική μεταρρύθμιση της εποχής της τεχνητής νοημοσύνης. Όχι ως προνόμιο για λίγους αλλά ως μια νέα κοινωνική συμφωνία που θα αποκαθιστά την ισορροπία ανάμεσα στην εργασία και στη ζωή.
Γιατί η πρόοδος δεν μετριέται μόνο με το ΑΕΠ, τις επενδύσεις ή τους δείκτες ανάπτυξης. Μετριέται και με κάτι πιο ουσιαστικό: Με το αν οι άνθρωποι έχουν περισσότερο χρόνο να ζήσουν, να δημιουργήσουν, να συμμετέχουν και να ονειρεύονται.
Με άλλα λόγια, με το αν μπορούμε, επιτέλους, να ξανακερδίσουμε πίσω τον χαμένο χρόνο.
