Του
ΒΑΣΙΛΗ ΤΑΛΑΜΑΓΚΑ
Η συζήτηση για την κοινωνική πολιτική στην εποχή μας έχει καταντήσει μια σχεδόν μηχανική, επαναλαμβανόμενη τελετουργία. Κάθε φορά που η ακρίβεια καλπάζει, που οι λογαριασμοί του ρεύματος θυμίζουν μηνιαίο ενοίκιο και που το καλάθι του νοικοκυριού στενεύει επικίνδυνα, οι κυβερνώντες γυρίζουν στο λεγόμενο «κοινωνικό τους πρόσωπο».
Εμφανίζονται στην οθόνη με ύφος σωτήρα, ανακοινώνουν ένα νέο επίδομα, μία ακόμα έκτακτη ενίσχυση ή ένα ψηφιακό pass κάποιων λίγων ευρώ και περιμένουν το χειροκρότημα μιας κοινωνίας που υποτίθεται ότι πρέπει να νιώθει ευγνώμων. Όμως, κάποια στιγμή πρέπει να ειπωθούν τα πράγματα με το όνομά τους, μακριά από την τυποποιημένη, ξύλινη γλώσσα των υπουργικών γραφείων.
Οι πολιτικοί και οι κυβερνώντες οφείλουν επιτέλους να καταλάβουν μια θεμελιώδη αλήθεια που φαίνεται να τους διαφεύγει, ότι δηλαδή πραγματική κοινωνική πολιτική δεν κάνεις όταν απλώς μοιράζεις ψίχουλα στους φτωχούς για να επιβιώσουν, αλλά όταν αγωνίζεσαι με όλες σου τις δυνάμεις για να μην υπάρχουν φτωχοί.
Η διαφορά ανάμεσα σε αυτές τις δύο προσεγγίσεις δεν είναι απλώς θεωρητική, αλλά βαθύτατα πολιτική και αξιακή.
Η πρώτη τακτική, αυτή των επιδομάτων και της αποσπασματικής κρατικής φιλανθρωπίας, είναι στην πραγματικότητα μια ομολογία αποτυχίας. Είναι η διαχείριση της φτώχειας, η συντήρησή της σε ανεκτά επίπεδα, ώστε να μην προκληθεί κοινωνική έκρηξη, ένα πρόσκαιρο παυσίπονο σε έναν οργανισμό που υποφέρει από βαθιά δομική ασθένεια.
Όταν η πολιτική εξαντλείται στο να καταγράφει πόσοι άνθρωποι βρίσκονται κάτω από το όριο της φτώχειας για να τους μοιράσει ένα βοήθημα, το μόνο που καταφέρνει είναι να ανακυκλώνει την απελπισία.
Εθίζει την κοινωνία στην εξάρτηση από το κράτος-παρόχο, μετατρέποντας τον αυτεξούσιο πολίτη σε επαίτη μιας κρατικής ελεημοσύνης.
Αντίθετα, η αυθεντική κοινωνική πολιτική είναι δημιουργική, επιθετική και πάνω από όλα δομική.
Σημαίνει να χτίζεις μια οικονομία και μια κοινωνία που δεν παράγουν φτώχεια. Σημαίνει να εξασφαλίζεις στον καθένα το δικαίωμα στην αξιοπρεπή, καλοπληρωμένη εργασία, ώστε να μπορεί να συντηρεί τον εαυτό του και την οικογένειά του με το κεφάλι ψηλά, χωρίς να περιμένει το επόμενο επίδομα για να βγάλει τον μήνα.
Σημαίνει να προσφέρεις δημόσια και δωρεάν παιδεία, που ανοίγει δρόμους και προσφέρει πραγματικές ευκαιρίες ανέλιξης στα παιδιά των λαϊκών στρωμάτων, σπάζοντας τον φαύλο κύκλο της κληρονομικής φτώχειας.
Σημαίνει να διατηρείς ένα ισχυρό, ανθρώπινο σύστημα υγείας, όπου η αρρώστια δεν θα μετατρέπεται σε οικονομική καταστροφή για το νοικοκυριό.
Όσο οι κυβερνώντες αρνούνται να αγγίξουν τις αιτίες που γεννούν την ανελευθερία και την αδικία –τις ανισότητες στην αγορά εργασίας, την ανεξέλεγκτη αισχροκέρδεια, τη διάβρωση των δημόσιων αγαθών–, τόσο τα επιδόματα θα μοιάζουν με σταγόνα στον ωκεανό.
Είναι καιρός, λοιπόν, οι πολιτικοί να αλλάξουν οπτική και να αφήσουν πίσω τους τους επικοινωνιακούς ελιγμούς.
Η αποστολή της εξουσίας δεν είναι να γλυκαίνει τη φτώχεια, αλλά να την εξαλείφει.
