Η απροσδόκητη από τους Αμερικανούς αντίσταση του Ιράν και οι στρατηγικές συνέπειες
Γράφει ο
ΠΕΡΙΚΛΗΣ ΝΕΑΡΧΟΥ
Πρέσβυς ε.τ.
Είναι ολοφάνερο ότι οι Αμερικανοί δεν ανέμεναν μια τόσο μαχητική αντίσταση και αντοχή από το Ιράν στα πλήγματα που του καταφέρθηκαν αιφνιδιαστικά από την αρχή του πολέμου. Η έκπληξη αποκαλύπτει υποτίμηση αλλά και αδυναμία κατανοήσεως της υφής και της λειτουργίας του καθεστώτος.
Η θεσμική άσκηση της εξουσίας καθιστά λιγότερο κρίσιμη και λιγότερο εύθραυστη την ιεραρχία της εξουσίας. Ο θάνατος του πρώτου στην ιεραρχία αναπληρώνεται θεσμικά. Ο έλεγχος του καθεστώτος δεν εξαρτάται από ένα πρόσωπο αλλά από έναν ιεραρχημένο θεσμό, που στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι η ιεραρχία του Σιιτικού κλήρου και της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο αποκεφαλισμός της πολιτικής και της στρατιωτικής ηγεσίας της χώρας δεν συνιστά πολύ μεγάλο πλήγμα. Σημαίνει απλώς ότι αποφεύγεται η άμεση κατάρρευση του καθεστώτος λόγω της θεσμικής αναπληρώσεως της αλυσίδας του πολιτικού και στρατιωτικού ελέγχου.
Συμπληρωματικό προς την ίδια κατεύθυνση είναι το μωσαϊκό, όπως λέγεται, σύστημα αυτόνομης διοικήσεως, που εξασφαλίζει αποκεντρωμένη διοίκηση και πρωτοβουλία σε περιφερειακά κέντρα. Ακόμη και αν πληγεί η κεφαλή της διοικήσεως και υπάρξει για ένα χρονικό διάστημα κενό εξουσίας και εντολών, τα περιφερειακά κέντρα μπορούν να συνεχίσουν να λειτουργούν, να μάχονται και να παίρνουν πρωτοβουλίες, σύμφωνα με τα προϋπάρχοντα σχέδια δράσεως.
Φάνηκε επίσης ότι υποτιμήθηκε η ικανότητα του Ιράν να προστατεύσει σε υπόγειες εγκαταστάσεις αποθέματα πυραύλων και drones, αλλά και η ικανότητα παραγωγής νέων πυραύλων και drones εν μέσω πολέμου.
Απεδείχθη επιπλέον ότι το Ιράν διαθέτει, πράγματι, τους εξελιγμένους πυραύλους, με υπερ-υπερηχητικές ικανότητες, που ισχυριζόταν ότι έχει. Είναι αυτοί με τους οποίους βομβαρδίζει, κατά τις τελευταίες ημέρες, το Ισραήλ. Το Ισραηλινό αντιπυραυλικό σύστημα δυσκολεύεται να τους αντιμετωπίσει, ιδιαίτερα αυτούς που απελευθερώνουν από ύψος 8 – 10 χλμ. βόμβες διασποράς.
Το θέμα επίσης του ελέγχου των Στενών του Ορμούζ, που παρουσιάζεται σήμερα ως ο κλειδόλιθος της στρατηγικής καταστάσεως στην περιοχή, δεν αντιμετωπίσθηκε εξαρχής με συγκεκριμένη πολιτική και επιχειρηματικό σχέδιο. Υπήρχε το ερώτημα και η αμφιβολία για το κατά πόσον το Ιράν θα έστεργε τελικά στο κλείσιμο των Στενών, εφόσον το πρώτο θύμα του κλεισίματός του θα ήταν το ίδιο, επειδή εξάγει μέσω αυτών το 90% του πετρελαίου και του φυσικού του αερίου. Επιδιώκοντας όμως τη χρησιμοποίηση των Στενών ως πολιτικού όπλου για τη δημιουργία διεθνούς ενεργειακής και οικονομικής κρίσεως, ήταν αναγκασμένο να απειλεί με το κλείσιμό τους και να τα διαχειρίζεται επιλεκτικά, επιτρέποντας τη διέλευση των σκαφών φιλικών χωρών και απαγορεύοντας τη διέλευση των σκαφών εχθρικών χωρών.
Οι επιθέσεις επίσης που εξαπέλυσε και εξαπολύει το Ιράν κατά των Αραβικών χωρών του Κόλπου που φιλοξενούν στο έδαφός τους Αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις καθιστά καίριας σημασίας τον έλεγχο των Στενών τόσο για την τοπική στρατηγική κατάσταση όσο και για τις συνέπειες στην παγκόσμια οικονομική κατάσταση.
Υπό τις περιστάσεις αυτές, η Αμερικανική ηγεσία εξετάζει σοβαρά την ανάληψη επιχειρήσεως για την κατάληψη της νήσου Χαργκ και τον έλεγχο των Στενών. Ήδη έκανε το πρώτο βήμα με τον βομβαρδισμό της νήσου Χαργκ, στοχοποιώντας όμως μόνο τις στρατιωτικές υποδομές και αποφεύγοντας τον βομβαρδισμό των πετρελαϊκών εγκαταστάσεων.
Η διάκριση αυτή ανταποκρινόταν στην πολιτική των ΗΠΑ να μην προχωρήσουν σε βομβαρδισμό των πετρελαϊκών εγκαταστάσεων, για να αποφύγουν Ιρανικά αντίποινα στις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις της περιοχής και μια παγκόσμια ενεργειακή κρίση. Το Ισραήλ όμως προχώρησε προσφάτως στον βομβαρδισμό του κοιτάσματος Παρς στον Περσικό Κόλπο, που είναι το μεγαλύτερο του κόσμου και το εκμεταλλεύονται από κοινού το Ιράν και το Κατάρ.
Η επίθεση αυτή συνιστά μεγάλη κλιμάκωση του πολέμου και ήδη το Ιράν απάντησε με βομβαρδισμούς του Τελ Αβίβ, με εξελιγμένους πυραύλους, και με επιθέσεις κατά διυλιστηρίων και άλλων πετρελαϊκών εγκαταστάσεων στη Σαουδική Αραβία και στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Ο Αμερικανός Πρόεδρος έδωσε εντολή στο πλοίο-οπλοστάσιο «Τρίπολη» να κατευθυνθεί προς τον Περσικό Κόλπο από τη θάλασσα της Ιαπωνίας, μεταφέροντας 2.500 πεζοναύτες. Άλλοι τόσοι πεζοναύτες βρίσκονται στην περιοχή. Έδωσε επίσης εντολή να μεταφερθούν στην περιοχή άλλοι 10.000 στρατιώτες. Γίνονται προετοιμασίες προφανώς για μια «περιορισμένη» επέμβαση κατά του Ιράν, με αντικειμενικό στόχο την κατάληψη της νήσου Χαργκ και τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, με απόβαση, εάν αυτό κριθεί απαραίτητο, και σε μια παράκτια λωρίδα του Ιράν στον Περσικό Κόλπο.
Αυτό θα μπορούσε να είναι η απαρχή μιας χερσαίας επεμβάσεως, την οποία ο Πρόεδρος Τραμπ και οι σύμβουλοί του εξόρκιζαν με κάθε τρόπο, επικρίνοντας τους προκατόχους τους για τις τελέσφορες τελικά χερσαίες επεμβάσεις στο Ιράκ, στη Λιβύη και στο Αφγανιστάν. Το στρατηγικό αδιέξοδο, το οποίο δημιουργήθηκε από την αδυναμία των αεροπορικών επιχειρήσεων να ανατρέψουν το καθεστώς, ωθεί σήμερα την Αμερικανική πλευρά να εξετάζει μια «λύση» την οποία απέρριπτε μέχρι τώρα για λόγους αρχής και νέου επιχειρησιακού δόγματος.
Η εξέλιξη αυτή της καταστάσεως δημιουργεί μεγάλα προβλήματα στον Αμερικανό Πρόεδρο τόσο στις σχέσεις του με τους Ευρωπαίους ηγέτες όσο και στο ίδιο το πολιτικό του κίνημα MAGA. Οι Ευρωπαίοι δεν επιδεικνύουν καμιά προθυμία να ανταποκριθούν στην πρόσκληση Τραμπ να βοηθήσουν στον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ. «Δεν είναι ο δικός μας πόλεμος», δηλώνει ακόμα και ο Γερμανός καγκελάριος, που επισκέφθηκε προσφάτως τον Πρόεδρο Τραμπ στην Ουάσινγκτον. Εφόσον δεν υπήρξε από την αρχή οποιαδήποτε συνεννόηση και η ανάληψη αυτού του πολέμου έγινε μονομερώς από το Ισραήλ και τις ΗΠΑ, οι Ευρωπαίοι απεκδύονται κάθε ευθύνη. Οι Βαλτικές χώρες, οι Σκανδιναβικές και η Πολωνία θεωρούν μάλιστα τον πόλεμο στο Ιράν ως μεγάλο αντιπερισπασμό από αυτό που θεωρούν οι ίδιοι ως το κύριο μέτωπο, την Ουκρανία.
Στο εσωτερικό των ΗΠΑ, ο Αμερικανός Πρόεδρος αντιμετωπίζει επίσης σοβαρά πολιτικά προβλήματα, γιατί είναι πολλοί οι οπαδοί του που θεωρούν ότι η κλιμακούμενη εμπλοκή στο Ιράν συνιστά διολίσθηση προς την αποτυχημένη και καταγγελλόμενη πολιτική των προκατόχων του. Στο επίκεντρο της διαμάχης μεταξύ Αμερικανών και Ευρωπαίων βρέθηκε, όπως ήταν φυσικό, και το ΝΑΤΟ. Ο Αμερικανός Πρόεδρος έκανε απαξιωτικές δηλώσεις γι’ αυτό και υπογράμμισε ότι δεν μπορεί να συνεχισθεί και δεν θα συνεχισθεί η άνιση ευθύνη γι’ αυτό μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης, η ανάληψη, δηλαδή, από τις ΗΠΑ δυσανάλογου βάρους των δαπανών που αφορούν την Ευρωπαϊκή Άμυνα.
Εάν η δυναμική που αναπτύσσεται φτάσει στη λογική της κατάληξη και εκδηλωθεί με αεροαποβατική και χερσαία επιχείρηση στα Στενά του Ορμούζ, θα αποτελέσει κορυφαία κλιμάκωση και θα συνδεθεί εκ των πραγμάτων με ανατροπή του καθεστώτος. Το πόσο αυτό είναι εφικτό είναι άλλο θέμα. Η Αμερικανική πλευρά δεν έθετε μέχρι τώρα ως απαραίτητη προϋπόθεση την ανατροπή του καθεστώτος, σε αντίθεση με το Ισραήλ, που θεωρεί ότι δεν μπορεί τελικά να υπάρξει ριζική λύση του προβλήματος χωρίς αυτό.
Η τροπή που παίρνουν τα γεγονότα σε συνδυασμό με την επαναλαμβανόμενη κάθε τόσο τραγωδία του Λιβάνου δημιουργούν μια πολύ επικίνδυνη διεθνή κατάσταση. Η Ρωσία και η Κίνα είναι δύο μεγάλες δυνάμεις που επηρεάζονται άμεσα από την ενδεχόμενη ανατροπή του καθεστώτος του Ιράν.
Όχι τόσο, βεβαίως, από οποιαδήποτε ιδεολογική αλληλεγγύη, όσο από γεωπολιτικούς υπολογισμούς και ζωτικά στρατηγικά συμφέροντα. Ενδέχεται, στο πνεύμα αυτό, να ενισχύσουν την παρέμβαση και τη βοήθειά τους προς το Ιράν.
Το τελευταίο έχει ως δύο πολύ σημαντικά όπλα για την επιβίωσή του την υποστήριξη ενός πολύ σημαντικού μέρους του λαού και τον θεσμικό χαρακτήρα του καθεστώτος, που του διασφαλίζει συνοχή και συνέχεια. Έχει, κατά δεύτερο λόγο, αποθέματα εξελιγμένων πυραύλων και drones και ενδεχομένως ικανότητα παραγωγής, υπό συνθήκες πολέμου, σε υπόγειες εγκαταστάσεις.
Με τα δύο αυτά όπλα, το Ιράν μπορεί να εξακολουθήσει να μάχεται, έχοντας προετοιμασθεί από καιρό σε τακτικές ασύμμετρου πολέμου. Απομένει να διαπιστώσει κανείς επί του πεδίου την αποδοτικότητα αυτών των τακτικών, έναντι της πιο εξελιγμένης τεχνολογικής πολεμικής μηχανής του κόσμου. Το πλεονέκτημα του μεγάλου χώρου και του μεγάλου πλήθους, πάνω στο οποίο βασίζεται παραδοσιακά ο αντάρτικος πόλεμος, περιορίζεται στη συγκεκριμένη περίπτωση των Στενών του Ορμούζ από την εξαιρετική για το Ιράν οικονομική σημασία τους, εφόσον εξάγει μέσα από αυτά το 90% του πετρελαίου και του φυσικού του αερίου.
Από την άλλη, όμως, ανεξάρτητα από τεχνολογίες και μέσα, δεν είναι εύκολη η κατάληψη και η διατήρηση ενός στενού θαλάσσιου περάσματος δίπλα στην ακτή μιας μεγάλης χώρας, που έχει, όπως απεδείχθη, και πολύ εξελιγμένα όπλα.
Επιχειρησιακά σχέδια από την πλευρά των Αμερικανών και του Ισραήλ γίνονται επίσης για την περιοχή του Ισπαχάν, όπου φημολογείται ότι βρίσκεται το εμπλουτισμένο ουράνιο του Ιράν.
Ο στόχος, στην περίπτωση αυτή, θα ήταν η αρπαγή του πυρηνικού υλικού. Και σ’ αυτήν την περίπτωση, η επιχείρηση δεν φαίνεται καθόλου εύκολη και επισκιάζεται από τις εικόνες της αποτυχημένης επιχειρήσεως, επί Κάρτερ, για την απελευθέρωση των Αμερικανών ομήρων.
Συμπερασματικά, δεν διαφαίνεται σύντομος τερματισμός του πολέμου στο Ιράν και στον Λίβανο. Αντιθέτως, βρίσκεται σ’ εξέλιξη μια πολύ επικίνδυνη κλιμάκωση, που παρουσιάζεται ως ο μόνος σύντομος δρόμος για τον τερματισμό του πολέμου. Η πραγματικότητα όμως δεν είναι αυτή. Το Ιράν έχει στη φαρέτρα του όπλα και δυνάμεις με τις οποίες μπορεί να παρατείνει τη σύγκρουση, επιδιώκοντας έναν πόλεμο φθοράς, και να προκαλέσει μια μεγαλύτερη πυρκαγιά, για να εκβιάσει διεθνή πίεση στις ΗΠΑ με την οικονομία και την ενέργεια.
Υπάρχει επίσης το ενδεχόμενο, όπως αναφέρθηκε παραπάνω, να υπάρξει στη νέα αυτή φάση μεγαλύτερη εμπλοκή και βοήθεια από τους συμμάχους του, Ρωσία και Κίνα.
