Δύο επίτιμοι διδάκτορες – δύο πανεπιστήμια – δύο κόσμοι – Του Ν. Στραβελάκη
Του
ΝΙΚΟΥ ΣΤΡΑΒΕΛΑΚΗ,
Οικονομολόγου του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών
Την περασμένη εβδομάδα, το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας αναγόρευσε επίτιμο διδάκτορα γνωστό επιχειρηματία της Θεσσαλονίκης στον κλάδο του λιανεμπορίου. Λίγες μέρες αργότερα, το Πανεπιστήμιο Αθηνών απένειμε τον ίδιο τίτλο στον οικονομολόγο του Πανεπιστημίου του Τέξας James Galbraith.
Η απονομή του τίτλου του επίτιμου διδάκτορα είναι η μεγαλύτερη τιμή που μπορεί να κάνει ένα πανεπιστημιακό ίδρυμα σε ένα πρόσωπο. Αναγνωρίζει ότι έχει προσφέρει κάτι το εξαιρετικό στην επιστήμη, στην τέχνη, στα γράμματα ή / και στην κοινωνία. Το αποτύπωμα της προσφοράς συνοψίζεται συνήθως στην ομιλία του τιμώμενου, που γεννά συζητήσεις ανάμεσα στο διδακτικό προσωπικό και στους φοιτητές.
Ο καθηγητής Galbraith, στην ομιλία του, επιχείρησε να αποκρυπτογραφήσει τις οικονομικές πλευρές των γεωπολιτικών συσχετισμών της εποχής μας. Σε αυτό το πλαίσιο, έκανε μια πολύ ενδιαφέρουσα ιστορική αναλογία ανάμεσα στις ΗΠΑ το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα και τη σημερινή Κίνα. Το επιχείρημά του είναι ότι, αντίθετα με το Ηνωμένο Βασίλειο, οι ΗΠΑ τον 19ο αιώνα είχαν αύξουσες αποδόσεις κλίμακας τόσο στη βιομηχανία όσο και στην αγροτική παραγωγή. Έτσι, παρόλο που δεν ακολούθησαν ένα μοντέλο απελευθέρωσης των αγορών, όπως έκανε το ίδιο διάστημα το Ηνωμένο Βασίλειο, κατόρθωσαν να κυριαρχήσουν μετά το 1920. Κάτι ανάλογο θεωρεί ότι γίνεται σήμερα στην Κίνα, παρά τον σημαντικό ρόλο του κράτους στην οικονομία και τη συγκεντρωτική πολιτική οργάνωση σε αυτήν τη χώρα.
Ο Galbraith υιοθετεί το επιχείρημα του Thorstein Veblen ότι το κράτος, ούτως ή άλλως, παίζει ρόλο στην οικονομία είτε υποστηρίζοντας τους τεχνικούς της παραγωγής είτε τους επιχειρηματίες. Όταν υποστηρίζει τους τεχνικούς, τότε η οικονομία μεγεθύνεται, όταν στηρίζει τους επιχειρηματίες, τότε η οικονομική μεγέθυνση και η κοινωνική ευμάρεια υπονομεύονται. Στο τελευταίο βρίσκεται, κατά τη γνώμη του Galbraith, η αποτυχία της Δύσης, και αυτό φαίνεται με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο στη Ρωσία.
Αντίθετα με την Κίνα, η Ρωσία, ακολουθώντας μοντέλα που σχεδιάστηκαν σε αμερικανικά πανεπιστήμια, προσπάθησε να ενισχύσει το επιχειρείν μετά το 1990. Το αποτέλεσμα, όμως, δεν ήταν η εκτόξευση της οικονομίας, που όλοι περίμεναν, αλλά η δημιουργία μιας τάξης ολιγαρχών που λυμαίνονται τη χώρα.
Ανεξάρτητα με τις επιφυλάξεις που μπορεί να έχει κάποιος με τα παραπάνω, όσοι παραβρέθηκαν στην τελετή αναγόρευσης του καθηγητή Galbraith ή παρακολουθήσαν την ομιλία του στο διαδίκτυο (υπάρχει στην ιστοσελίδα του ΕΚΠΑ) έφυγαν πλουσιότεροι σε ιδέες και προβληματισμούς τόσο για τη διεθνή σκηνή όσο και για την Ελλάδα. Αυτή είναι και η έννοια της μάθησης και του πανεπιστημίου κατά τη γνώμη μου, η κριτική κατανόηση και παραγωγή ιδεών και εφαρμογών που ξύνουν τις δεξιότητες και την αναλυτική σκέψη.
Δυστυχώς, δεν μπορεί να πει κανείς το ίδιο και για την ομιλία του επιχειρηματία-επίτιμου διδάκτορα του ΠΑΜΑΚ. Ο λόγος είναι ότι αφιέρωσε το μεγαλύτερο μέρος της οκτάλεπτης ομιλίας του στον εαυτό του. Το μόνο ενδιαφέρον που είπε είναι ότι η δεύτερη γενιά των επιχειρηματιών έχει την ευθύνη να μην εξανεμίσει ό,τι δημιούργησε η πρώτη. Βέβαια, απέφυγε να επισημάνει ότι αυτό είναι σχεδόν θέσφατο για την ελληνική οικονομία. Δηλαδή, η πρώτη γενιά να δημιουργεί, η δεύτερη να… τα τρώει και η τρίτη να χρεοκοπεί. Με έναν ιδιότυπο τρόπο, η πρακτική αυτή δικαιώνει τον Veblen και κατ’ επέκταση τον Galbraith, που ζητούν μια κοινωνία και ένα πανεπιστήμιο που θα είναι στραμμένο στους τεχνικούς-μηχανικούς της παραγωγής και όχι στους επιχειρηματίες.
Βέβαια, οι ακαδημαϊκές αρχές του ΠΑΜΑΚ δεν μοιάζουν να συμμερίζονται αυτήν την άποψη. Αντίθετα, άκουγαν με μεγάλη προσοχή τον επιχειρηματία-επίτιμο διδάκτορα να τους επισημαίνει ότι το Πανεπιστήμιό τους (ως Ανωτέρα και κατόπιν Ανώτατη Βιομηχανική Σχολή Θεσσαλονίκης) ήταν δημιούργημα του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου της πόλης. Συμπλήρωσε, μάλιστα, ότι υπάρχει και τρέχουσα προσφορά του Επιμελητηρίου στο Πανεπιστήμιο, με τη μορφή θέσεων πρακτικής άσκησης για τους τελειόφοιτους.
Κοντολογίς, τους φτιάξανε για να κάνουν τη δουλειά τους και τους κάνουν τη χάρη να τους χρησιμοποιούν. Ένα πανεπιστήμιο super market για τους επιχειρηματίες. Το χειρότερο είναι ότι αυτήν την άποψη για το πανεπιστήμιο τη συμμερίζεται και μεγάλο μέρος του πολιτικού προσωπικού της χώρας. Στην αναγόρευση του επιχειρηματία-διδάκτορα παρέστησαν ο κ. Κώστας Καραμανλής, ο κ. Ανδρουλάκης, η κ. Κωνσταντοπούλου και φυσικά ο κ. Άδωνης Γεωργιάδης, ο οποίος απηύθυνε και χαιρετισμό.
