Δ. Καλαματιανός στο “Π”: Αναθεώρηση του Συντάγματος σε προοδευτική κατεύθυνση
Του
ΔΙΟΝΥΣΗ ΚΑΛΑΜΑΤΙΑΝΟΥ
Βουλευτή ΣΥΡΙΖΑ – ΠΣ Ηλείας,
Γραμματέα της Κοινοβουλευτικής Ομάδας
Η Συνταγματική Αναθεώρηση αποτελεί μία από τις κορυφαίες δημοκρατικές διαδικασίες. Δεν συνιστά απλή αλλαγή ορισμένων διατάξεων, αλλά αφορά τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η Πολιτεία, προστατεύονται τα δικαιώματα των πολιτών και διασφαλίζεται η δημοκρατική λειτουργία των θεσμών. Για όλους αυτούς τους λόγους, απαιτείται σοβαρότητα, θεσμική αξιοπιστία και έμπρακτος σεβασμός στο Σύνταγμα.
Και ακριβώς εδώ είναι που ανακύπτει το μεγάλο πολιτικό ζήτημα: Μπορούν η κυβέρνηση Μητσοτάκη και η ΝΔ, που καταπατά και υπονομεύει τις διατάξεις του Συντάγματος, που συνδέεται με σκάνδαλα, φαινόμενα διαφθοράς, συγκάλυψη και θεσμικές εκτροπές, να εγγυηθούν με τρόπο αξιόπιστο τη διαδικασία Αναθεώρησης του Συντάγματος;
Η απάντηση είναι ξεκάθαρα αρνητική. Η σημερινή κυβέρνηση έχει αποδείξει επανειλημμένα ότι αντιμετωπίζει το Σύνταγμα ως εμπόδιο που πρέπει να παρακαμφθεί και όχι ως θεμέλιο της δημοκρατικής λειτουργίας. Το είδαμε στην υπόθεση του εγκλήματος των Τεμπών, όπου οι Προανακριτικές Επιτροπές λειτούργησαν προσχηματικά, χωρίς την ουσιαστική εξέταση κρίσιμων μαρτύρων και αποδεικτικών στοιχείων. Το είδαμε στη διαχείριση του σκανδάλου στον ΟΠΕΚΕΠΕ, με τη μεθόδευση των επιστολικών ψήφων, για να μην ελεγχθούν εμπλεκόμενοι υπουργοί. Το είδαμε πρόσφατα και στο σκάνδαλο των υποκλοπών, όταν η κυβερνητική πλειοψηφία αρνήθηκε τη συγκρότηση Εξεταστικής Επιτροπής.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο κυβερνητικών ενεργειών και συμπεριφορών, έρχεται σήμερα η ΝΔ να προτείνει σχετικά με τη Συνταγματική Αναθεώρηση. Έρχεται να διατυπώσει προτάσεις που δεν αποτελούν στοιχεία ενός σχεδίου ενίσχυσης της δημοκρατικής λειτουργίας αλλά μέρος τις διαρκούς προσπάθειας της κυβέρνησης για την εμπέδωση της οπισθοδρομικής, συντηρητικής και συγκεντρωτικής της αντίληψης για το κράτος, που εμπεριέχει, μεταξύ άλλων, την παράδοσή του σε μεγάλα ιδιωτικοοικονομικά συμφέροντα.
Πρώτα απ’ όλα, επιδιώκει την αναθεώρηση του άρθρου 16. Ειδικότερα, αφού επιχείρησε να παρακάμψει το ισχύον συνταγματικό πλαίσιο μέσω της νομοθετικής οδού, τώρα εισηγείται τη συνταγματική κατοχύρωση της ίδρυσης ιδιωτικών πανεπιστημίων. Είναι μια επιλογή επιστροφής στο παρελθόν, που υπονομεύει τον δημόσιο χαρακτήρα της ανώτατης εκπαίδευσης, εντείνοντας τις κοινωνικές ανισότητες στην πρόσβαση στη γνώση. Άλλωστε, για να λειτουργήσουν ιδιωτικές σχολές, που ονομάστηκαν «πανεπιστήμια», το «απαγορεύεται» του άρθρου 16 του Συντάγματος έγινε «επιτρέπεται» για την κυβέρνηση.
Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση θέλει να εμφανίζεται ως δήθεν μεταρρυθμίστρια στο άρθρο 86 περί ευθύνης υπουργών. Πρόκειται για βαθιά υποκριτική στάση, καθώς ήταν η ίδια που καταστρατήγησε κατ’ επανάληψη το υφιστάμενο πλαίσιο για να αποτρέψει τη διερεύνηση πιθανών ποινικών ευθυνών υπουργών της. Παρ’ όλα αυτά, ακόμη και στις αλλαγές που προτείνει διατηρείται ο καθοριστικός ρόλος της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας στην απόφαση για δίωξη ή μη των υπουργών. Με άλλα λόγια, ο έλεγχος παραμένει στα χέρια της εκάστοτε κυβέρνησης.
Εξίσου προβληματική είναι η πρόταση για την άρση της μονιμότητας στο Δημόσιο. Η κυβέρνηση επιχειρεί να στοχοποιήσει τους δημοσίους υπαλλήλους, χρησιμοποιώντας ως «όχημα» τις διαδικασίες αξιολόγησης, μετατρέποντάς τες σε εργαλείο απολύσεων. Παράλληλα, με αυτήν την επιλογή ανοίγει τον δρόμο για ένα πιο έντονο κομματικό κράτος, με μεγαλύτερη εξάρτηση, διαπλοκή και όξυνση των πελατειακών πρακτικών. Πρόκειται για μία ακόμη επιστροφή στο παρελθόν, με την αναβίωση των κομματικών διώξεων ή της ευνοιοκρατίας για τους δημοσίους υπαλλήλους.
Απέναντι στις κυβερνητικές πρακτικές και αντιλήψεις, εμείς καταθέτουμε ένα πλαίσιο προτάσεων για τη Συνταγματική Αναθεώρηση, που εστιάζει στην ενίσχυση του κράτους δικαίου, στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των πολιτών και στην εμβάθυνση της Δημοκρατίας.
Σχετικά με το άρθρο 86, πρέπει να υπάρξει πραγματικός έλεγχος και λογοδοσία των υπουργών. Περαιτέρω, απαιτείται ουσιαστική ενίσχυση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης και ένα διαφορετικό μοντέλο επιλογής της ηγεσίας της. Κρίσιμη προτεραιότητα είναι η θωράκιση των ανεξάρτητων αρχών, ενώ αναγκαία είναι, επίσης, η ενίσχυση της προστασίας των ατομικών δικαιωμάτων.
Σε ό,τι αφορά την ποιότητα ζωής των πολιτών και την αξιοπρεπή διαβίωση, συνταγματικές προτεραιότητες πρέπει να αποτελέσουν η προστασία των δημόσιων αγαθών, η στήριξη των ΑμεΑ και των ευάλωτων κοινωνικών ομάδων, η ενίσχυση των εργασιακών δικαιωμάτων και της δημόσιας υγείας και παιδείας.
Τέλος, κομβική συνθήκη είναι η εμβάθυνση της Δημοκρατίας. Πιστεύουμε ότι οι πολίτες χρειάζεται να αποκτήσουν μεγαλύτερη συμμετοχή στις αποφάσεις που τους αφορούν. Στην κατεύθυνση αυτή, προτείνουμε την ενίσχυση θεσμών άμεσης δημοκρατίας, όπως των δημοψηφισμάτων με λαϊκή πρωτοβουλία και της δυνατότητας λαϊκής νομοθετικής πρωτοβουλίας, ώστε να ενδυναμωθεί ο ρόλος της κοινωνίας στη διαμόρφωση των πολιτικών.
Για να γίνουν πράξη όλα αυτά, χρειάζεται πρώτα απ’ όλα αλλαγή πολιτικής, που μόνο μια προοδευτική κυβέρνηση μπορεί να εγγυηθεί, διασφαλίζοντας την εφαρμογή του Συντάγματος. Γιατί το Σύνταγμα δεν υπάρχει για να εξυπηρετεί τις επιδιώξεις της εκάστοτε εξουσίας ούτε τα συμφέροντα των λίγων και ισχυρών. Αντίθετα, είναι εκείνη η συνθήκη δικαίου που προστατεύει τη Δημοκρατία, τους θεσμούς και εντέλει την ίδια την κοινωνία.
Καμία, λοιπόν, συναίνεση στις προτάσεις της κυβέρνησης. Καμία ανοχή στις αναθεωρητικές της επιλογές, που κινούνται απέναντι από τις ανάγκες της κοινωνικής πλειονότητας και μας γυρίζουν σε συνθήκες που αφήσαμε πίσω. Είναι αναγκαίο η κατεύθυνσή μας να είναι μπροστά, με πραγματική προοδευτική μεταρρύθμιση.
