469 καταγεγραμμένες αυτοκτονίες στην Ελλάδα το 2024
–Το 95% θα μπορούσε να έχει προληφθεί – «Χαμόγελο του Παιδιού»: Ένα παιδί κάθε δύο ημέρες με θέματα αυτοκτονικού ιδεασμού
Του
ΑΡΗ ΜΠΕΡΖΟΒΙΤΗ
Συνταρακτικά στοιχεία ανακοίνωσε το Παρατηρητήριο Αυτοκτονιών της ΚΛΙΜΑΚΑΣ με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Πρόληψης της Αυτοκτονίας (10 Σεπτεμβρίου). Σύμφωνα με τα πρόσφατα δεδομένα, το 2024 είχαμε 469 αυτοκτονίες (402 άνδρες και 67 γυναίκες), ενώ η 24ωρη Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία «1018» δέχτηκε περισσότερες από 20.480 κλήσεις.
Η αυτοκτονία παραμένει η μοναδική ψυχιατρική κατάσταση που καταλήγει σε θάνατο, ενώ καθεμία από αυτές τις τραγικές απώλειες αφήνει πίσω της περισσότερους από 5.000 ανθρώπους που βιώνουν πένθος και πόνο. Τα δεδομένα, τα οποία καταγράφονται σε πραγματικό χρόνο από την ΚΛΙΜΑΚΑ, αποκαλύπτουν σημαντικές τάσεις, παρέχοντας μια πληρέστερη εικόνα του φαινομένου, που σε σημαντικό βαθμό εξακολουθεί να παραμένει δυσνόητο λόγω της υποκαταγραφής, που αγγίζει το 15% – 20%.
Επιπλέον, στην Ελλάδα δεν υπάρχει κάποιο σύστημα καταγραφής των αποπειρών αυτοκτονίας που καταλήγουν στα νοσοκομεία, με δεδομένο ότι πίσω από κάθε αυτοκτονία κρύβονται 20 έως 30 απόπειρες, σύμφωνα με στοιχεία. Πρέπει, επίσης, να σημειώσουμε ότι ένα ποσοστό που κυμαίνεται από 12% έως 16% στις ηλικίες μεταξύ 14 και 19 ετών αυτοτραυματίζεται, ενώ είναι γνωστό επιστημονικά ότι ένα μέρος αυτού του ποσοστού θα οδηγηθεί στην αυτοκτονία μελλοντικά. Αναλυτικότερα, τα στοιχεία έχουν ως εξής:
• Από το 2020 μέχρι σήμερα, περισσότεροι από 2.600 άνθρωποι έθεσαν τέλος στη ζωή τους.
• Τη δεκαετία 2014 – 2024, σχεδόν 100 άτομα έχουν αυτοκτονήσει σε Μονάδες Υγείας, 77 αυτοκτονίες έχουν γίνει σε φυλακές – κρατητήρια, 62 σε μέσα μαζικής μεταφοράς και 181 σε σημεία γνωστά ως hot spots αυτοκτονίας. Επίσης, έχουν αυτοκτονήσει 82 στελέχη των σωμάτων ασφαλείας και 54 των ενόπλων δυνάμεων ή στρατεύσιμοι.
• Σύμφωνα με στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, το 2022 αυτοκτόνησαν 516 συνάνθρωποί μας, αύξηση 11,25% σε σύγκριση με τα αντίστοιχα στοιχεία του 2021.
Ποιοι είναι πιο επιρρεπείς
• Φύλο: Η πλειοψηφία των αυτοκτονιών αφορά για ακόμη μία χρονιά τους άνδρες, οι οποίοι αναλογούν σε σχεδόν το 86% των περιστατικών, με τις γυναίκες να αποτελούν το 14% του συνόλου.
• Ηλικία: Τα δεδομένα του 2024 δείχνουν ότι υπάρχει διασπορά των αυτοκτονιών σε όλες τις ηλικιακές ομάδες, με πιο έντονο το φαινόμενο στις ηλικίες 50 – 54 ετών, όπου καταγράφηκε το 13,2% των περιστατικών. Στις νεότερες ηλικίες, ιδιαίτερα στην ομάδα 20 – 24 ετών, καταγράφηκε το 8,3% των αυτοκτονιών, επισημαίνοντας την ανάγκη για ψυχική υποστήριξη και πρόληψη από νεαρή ηλικία.
Επίσης, οι ηλικιακές ομάδες 60 ετών και άνω εμφανίζουν σημαντικά ποσοστά, με τα άτομα άνω των 80 ετών να αντιπροσωπεύουν το 9,6% των περιστατικών.
Οι μέθοδοι αυτοκτονίας
Από τις 469 καταγεγραμμένες αυτοκτονίες του 2024, οι κυριότερες μέθοδοι ήταν ο απαγχονισμός με 29% και ο αυτοπυροβολισμός με ποσοστό 25,8%. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτεί η μέθοδος της πτώσης, η οποία κατέγραψε ποσοστό 24,3%! Εδώ πρέπει να επισημάνουμε ότι κρύβεται σημαντική υποκαταγραφή, καθώς η μέθοδος αυτή μπορεί να παραβλέπεται ή να καταγράφεται με λάθος αιτιολογία. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι το ποσοστό της πτώσης θα μπορούσε να είναι ακόμη μεγαλύτερο αν υπήρχε πλήρης καταγραφή, γεγονός που υπογραμμίζει τη σημασία της ενίσχυσης της παρακολούθησης και καταγραφής των περιστατικών αυτών.
Κατανομή
• Η Κρήτη διατηρεί τη θλιβερή πρωτιά στις αυτοκτονίες με ποσοστό σχεδόν 17%, ακολουθούμενη από την Περιφέρεια Αττικής, η οποία αγγίζει το 16%. Ακολουθούν η Θεσσαλία και η Πελοπόννησος αντίστοιχα, ενώ περιοχές με μικρότερη παρουσία περιστατικών περιλαμβάνουν το Βόρειο Αιγαίο και τη Δυτική Μακεδονία.
• Το 2024, το Παρατηρητήριο Αυτοκτονιών κατέγραψε 4 αυτοκτονίες σε νοσοκομεία, γεγονός που καταδεικνύει την ανησυχητική ανάγκη για ενίσχυση των προληπτικών μέτρων μέσα σε υγειονομικές δομές. Η ΚΛΙΜΑΚΑ, αναγνωρίζοντας την κρισιμότητα της κατάστασης, συνεργάζεται με το Λαϊκό Νοσοκομείο για την ανάπτυξη ενός καινοτόμου πρωτοκόλλου πρόληψης αυτοκτονιών. Στόχος της ΚΛΙΜΑΚΑΣ είναι η εφαρμογή στοχευμένων δράσεων που θα ενισχύσουν την ασφάλεια και την ψυχική υποστήριξη ασθενών, συγγενών και εργαζομένων, διασφαλίζοντας την έγκαιρη ανίχνευση και αντιμετώπιση των κινδύνων.
• Ιούνιος και Απρίλιος είναι οι μήνες με τις περισσότερες αυτοκτονίες, καταγράφοντας 46 και 45 περιστατικά αντίστοιχα. Ο Φεβρουάριος με 32 περιστατικά και ο Σεπτέμβριος με 39 αναδεικνύονται επίσης ως κρίσιμοι μήνες για την ψυχική υγεία του πληθυσμού.
Οι παρατηρήσεις της ΚΛΙΜΑΚΑΣ
Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί της ΚΛΙΜΑΚΑΣ, οι διεθνείς στρατηγικές για την πρόληψη της αυτοκτονίας, παρά τις καλές τους προθέσεις, δεν κατάφεραν μέχρι σήμερα να μειώσουν ουσιαστικά τις απώλειες. Η συνεχής εφαρμογή πολιτικών που αναπαράγουν τα ίδια αποσπασματικά μέτρα, χωρίς να αγγίζουν σε βάθος τις αιτίες, οδηγεί σε περιορισμένα αποτελέσματα. «Δεν περιοριζόμαστε σε ρόλο παρατηρητή, αλλά χαράσσουμε νέες κατευθύνσεις, φέρνοντας στο προσκήνιο την ψυχιατρική ακριβείας.
Η προσέγγιση αυτή αξιοποιεί εργαλεία όπως η γενετική συμβουλευτική, ο προσυμπτωματικός έλεγχος και τα επιγενετικά θεραπευτικά πλάνα, ενσωματώνοντας την πρόοδο της επιστήμης με τρόπο που μπορεί να ενισχύσει ουσιαστικά την πρόληψη», αναφέρεται στο Δελτίο Τύπου της ΚΛΙΜΑΚΑΣ.
Στην πράξη, αυτό περιλαμβάνει πιλοτικά προγράμματα σε γενικά νοσοκομεία για πρώιμη αναγνώριση ατόμων υψηλού κινδύνου, συνεργασίες με διεθνή ερευνητικά δίκτυα για την ανάπτυξη βιοδεικτών ψυχικής υγείας και εξατομικευμένα θεραπευτικά πλάνα που ενσωματώνουν επιγενετικές στρατηγικές.
Πρόκειται για εργαλεία που εντοπίζουν την ευαλωτότητα πριν εκδηλωθεί, επιτρέπουν στοχευμένες παρεμβάσεις και υποστηρίζουν εξατομικευμένες θεραπευτικές προσεγγίσεις.
Έγκαιρη παρέμβαση σε ζητήματα ψυχικής υγείας παιδιών και εφήβων
«Το Χαμόγελο του Παιδιού», με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Πρόληψης Αυτοκτονίας, ενώνει τη φωνή του με τους διεθνείς φορείς, αναδεικνύοντας την αξία της πρόληψης και της έγκαιρης παρέμβασης σε ζητήματα ψυχικής υγείας παιδιών και εφήβων. Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία του α’ εξαμήνου του 2025, ο Οργανισμός παρείχε υποστήριξη σε 1 παιδί κάθε 2 ημέρες για θέματα που σχετίζονταν με αυτοκτονικό ιδεασμό, αυτοκτονικότητα ή μη αυτοκτονική αυτοτραυματική συμπεριφορά. Το γεγονός αυτό αναδεικνύει τη σοβαρότητα του φαινομένου, τη σημασία ύπαρξης σταθερών και αξιόπιστων πλαισίων υποστήριξης και τη δυνατότητα άμεσης και ουσιαστικής ανταπόκρισης. Η εμπειρία των ανθρώπων από «Το Χαμόγελο του Παιδιού» όλα αυτά τα χρόνια δείχνει πως πίσω από κάθε τηλεφώνημα, κάθε μήνυμα υπάρχει ένας έφηβος ή ένα παιδί που ζητά απλώς κάποιον να τον ακούσει. Η άμεση παρέμβαση της Επιστημονικής Ομάδας, σε συνεργασία με τις αρμόδιες Αρχές και τις οικογένειες, έχει σώσει ζωές και έχει δώσει σε παιδιά και εφήβους την ευκαιρία να συνεχίσουν να χαμογελούν.
Σημαντικά μηνύματα για τους γονείς και τους φροντιστές:
• Ακούστε το παιδί σας χωρίς κριτική, με ψυχραιμία, στοργή, αποδοχή και κατανόηση.
• Ο αυτοτραυματισμός δεν αποτελεί απόπειρα αυτοκτονίας. Ωστόσο, θα πρέπει πάντοτε να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη.
• Μην υποτιμάτε ποτέ δηλώσεις ή ενδείξεις που σχετίζονται με αυτοκαταστροφική σκέψη.
• Συζητήστε με τα παιδιά και ακούστε προσεκτικά τι θέλουν να πουν, χωρίς να υποτιμάτε τα συναισθήματά τους.
• Υποστηρίξτε το παιδί στην ανάγκη του για φροντίδα και στήριξη.
• Βεβαιωθείτε για την ασφάλεια του παιδιού και αποκλείστε την πρόσβαση σε αντικείμενα που μπορεί να χρησιμοποιηθούν για τραυματισμό.
• Είναι φυσιολογικό να αισθανθείτε αρνητικά συναισθήματα, όπως θυμό, απελπισία ή ενοχή.
• Προσπαθήστε να μην επιρρίψετε ευθύνες στο παιδί.
• Ενθαρρύνετε την υγιή έκφραση συναισθημάτων και την ανάπτυξη θετικής αυτοεικόνας.
• Στρέψτε τα παιδιά σε δραστηριότητες που ενισχύουν την ψυχική τους ανθεκτικότητα, όπως ο αθλητισμός.
• Αναζητήστε επαγγελματική βοήθεια όταν υπάρχει ανησυχία – η έγκαιρη παρέμβαση σώζει ζωές.
• Ενθαρρύνετε το παιδί να μιλήσει με ειδικό ψυχικής υγείας.
Οι γραμμές υποστήριξης του Οργανισμού είναι εδώ για κάθε παιδί, έφηβο και οικογένεια:
• Εθνική Τηλεφωνική Γραμμή για τα Παιδιά SOS – «1056».
• Ευρωπαϊκή Γραμμή Υποστήριξης Παιδιών και Εφήβων «116111».
• Chat «1056» (διαδικτυακή συνομιλία με ψυχολόγο).
ΤΟ ΠΑΡΟΝ
