Διακρίσεις σε όλα τα πεδία της κοινωνικής ζωής αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρία
–Οι 4 στους 10 δηλώνουν καθόλου ή λίγο ενημερωμένοι σχετικά με τα δικαιώματά τους
Του
ΑΡΗ ΜΠΕΡΖΟΒΙΤΗ
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία (3 Δεκεμβρίου), παρουσιάστηκαν τα αποτελέσματα του 1ου Τακτικού Βαρόμετρου Δικαιωμάτων του Παρατηρητηρίου Θεμάτων Αναπηρίας της Εθνικής Συνομοσπονδίας Ατόμων με Αναπηρία (ΕΣΑμεΑ), που διεξήχθη πανελλαδικά από τις 7/10/2025 έως τις 3/11/2025 και σε δείγμα 2.716 ατόμων με αναπηρία, χρόνιες ή / και σπάνιες παθήσεις.
Ο πρόεδρος της ΕΣΑμεΑ Ιωάννης Βαρδακαστάνης τόνισε τη σημασία της έρευνας του Βαρόμετρου, καθώς για πρώτη φορά τα ίδια τα άτομα με αναπηρία μιλούν για το πώς βιώνουν την καθημερινότητά τους αλλά και την αντιμετώπιση της Πολιτείας και της κοινωνίας προς τους ίδιους.
«Εμπλουτίζεται η συζήτησή μας με πραγματικά στοιχεία για το πώς τα άτομα με αναπηρία, αδιαμεσολάβητα και αυθεντικά, ζητούν να εξελίσσονται τα θέματα που τους απασχολούν, για να μπορούν να απολαύσουν τα δικαιώματά τους επί ίσοις όροις με τους άλλους πολίτες. Και αυτό είναι πολύ σημαντικό και για εμάς, που έχουμε την εντολή, μέσα από τις δημοκρατικές διαδικασίες των φορέων μας, να παρακολουθούμε, να οδηγούμε, να παρεμβαίνουμε, να διεκδικούμε για αυτά τα θέματα. Ταυτόχρονα, είναι και πολύ σημαντικό και για αυτούς που σχεδιάζουν πολιτικές να ακούν και τη φωνή μας μέσα από έρευνες των ίδιων των ατόμων με αναπηρία», ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Βαρδακαστάνης.
Αναλυτικότερα, τα αποτελέσματα της έρευνας έχουν ως εξής:
Ενημέρωση, ευαισθητοποίηση και διακρίσεις
• Τα τέσσερα στα δέκα άτομα με αναπηρία, χρόνια ή / και σπάνια πάθηση είναι λίγο ή καθόλου ενημερωμένα σχετικά με τα δικαιώματά τους λόγω της αναπηρίας / πάθησης.
• Οι αναφορές σε δημόσιες υπηρεσίες ως πηγές ενημέρωσης για τα δικαιώματα συγκεντρώνουν μονοψήφια ποσοστά.
• Πρώτη ως πηγή ενημέρωσης για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία αναφέρεται η ΕΣΑμεΑ, ακολουθούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και οι σύλλογοι / οργανώσεις ατόμων με αναπηρία / χρόνιες παθήσεις.
• Αναφορικά με την προβολή των ζητημάτων της αναπηρίας στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, το μεγαλύτερο ποσοστό, δηλαδή το 33,4% του δείγματος, απάντησε ότι δεν έτυχε πρόσφατα να παρακολουθήσουν ή να ακούσουν κάποια εκπομπή ή να διαβάσουν κάποιο δημοσίευμα για τα άτομα με αναπηρία.
• Στο ερώτημα «Σε γενικές γραμμές, πώς πιστεύετε ότι αντιμετωπίζονται τα άτομα με αναπηρία από την ελληνική κοινωνία;», μόνο το 8% των ατόμων με αναπηρία / χρόνιες παθήσεις θεωρεί ότι η αναπηρία αντιμετωπίζεται ισότιμα στην ελληνική κοινωνία. Η επικρατέστερη απάντηση είναι πως η αναπηρία αντιμετωπίζεται με «στερεότυπα και προκατάληψη» (56,1%), ακολουθεί η απάντηση «με οίκτο λύπηση» (34%) και έπεται η «αμηχανία» (33,2%).
• Ο ένας στους δύο έχει αισθανθεί «πολλές» και «αρκετές φορές» άδικη μεταχείριση / διάκριση σε κάποιον τομέα της ζωής του, κατά τη διάρκεια των τελευταίων έξι μηνών.
Προσβασιμότητα και κινητικότητα
• Προσβασιμότητα και κινητικότητα Έξι στους δέκα αντιμετωπίζουν «πάντα / συχνά» ή «μερικές φορές», εμπόδια προσβασιμότητας στις δημόσιες υπηρεσίες, στις δομές υγείας, καθώς και στους δημόσιους, κοινόχρηστους χώρους.
• Στην εργασία το 56%.
• Στην εκπαίδευση το 66%.
• Το 72% των ατόμων με αναπηρία δεν διαθέτει την υποστηρικτική τεχνολογία που χρειάζεται για να μπορεί να πλοηγηθεί στο διαδίκτυο.
Εργασία
• Το 82% των νέων 15 – 24 ετών και το 49,2% των ατόμων ηλικίας 25 – 34 ετών δεν έχουν εργαστεί ποτέ.
• Στις ηλικίες 35 – 54 ετών, μόνο το 44,3% του συνόλου των συμμετεχόντων με αναπηρία ή / και χρόνιες παθήσεις (ανεξαρτήτως σοβαρότητας της αναπηρίας) εργάζεται κατά το διάστημα αναφοράς.
• Μόνο το 33% όσων αναφέρουν σοβαρή αναπηρία είναι ενταγμένο στην εργασία.
• Από τα άτομα με αναπηρία, χρόνια ή / και σπάνια πάθηση που εργάζονται αυτό το διάστημα ή έχουν εργαστεί στο παρελθόν, οι τρεις στους δέκα έχουν κάνει χρήση θετικών μέτρων και προβλέψεων για την ένταξη ή την παραμονή τους στην εργασία.
Βιοτικό επίπεδο και κοινωνική προστασία
• Το 1/4 των ατόμων με αναπηρία / χρόνιες παθήσεις διαβιοί σε νοικοκυριά με συνολικό μηνιαίο οικογενειακό εισόδημα –εκτός των προνοιακών ενισχύσεων και επιδομάτων– το οποίο κυμαίνεται σε επίπεδα έως 600 ευρώ.
• Το 75% των ατόμων με αναπηρία (με μέτριους ή σοβαρούς περιορισμούς δραστηριότητας) εκτιμάται ότι διαθέτει μηνιαίο ατομικό εισόδημα από 0 έως 675 ευρώ τον μήνα, ενώ τα 3/4 των ατόμων με σοβαρούς περιορισμούς / σοβαρή αναπηρία εκτιμήθηκε ότι τοποθετούνται σε ατομικά εισοδήματα από 0 έως 600 ευρώ μηνιαίως.
• Το 50% των ατόμων με αναπηρία (με μέτριους ή σοβαρούς περιορισμούς δραστηριότητας) διαθέτει μηνιαίο ατομικό εισόδημα έως 385 ευρώ.
• Το 25% των ατόμων με αναπηρία (με μέτριους ή σοβαρούς περιορισμούς δραστηριότητας) εκτιμάται ότι έχει μηνιαίο διαθέσιμο ατομικό εισόδημα από 0 έως 230 ευρώ.
• Το ένα στα δύο άτομα με αναπηρία ή / και χρόνια πάθηση (48,6%) αντιμετωπίζει μεγάλη ή / και ακραία (πλήρης αδυναμία) δυσκολία κάλυψης των βασικών εξόδων στέγασης. Μόνο το 13,4% του δείγματος δεν αντιμετώπισε καμία δυσκολία στην κάλυψη των δαπανών στέγασης.
• Η συντριπτική πλειονότητα των ατόμων με αναπηρία δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να αντεπεξέλθει σε εξειδικευμένες ανάγκες που σχετίζονται με την αναπηρία, χρόνια ή / και σπάνια πάθηση, όπως εξειδικευμένες υπηρεσίες φροντίδας, αποκατάστασης ή εκπαίδευσης, αγορά φαρμάκων και αγορά τεχνικών βοηθημάτων. Μόνο το 9,5% των συμμετεχόντων απάντησε ότι έχει πλήρως τη δυνατότητα να αντεπεξέλθει στο πρόσθετο κόστος διαβίωσης λόγω αναπηρίας / χρόνιας πάθησης.
• Τα τέσσερα στα δέκα άτομα με αναπηρία, χρόνια ή / και σπάνια πάθηση (ανεξάρτητα από τη σοβαρότητά της) επωμίζονται πρόσθετο κόστος διαβίωσης ανώτερο των 300 ευρώ ανά μήνα προκειμένου να καλύψουν τις εξειδικευμένες ανάγκες της υγείας τους, ενώ το 1/5 των ατόμων με αναπηρία / χρόνιες παθήσεις αντιμετωπίζει δαπάνες που υπερβαίνουν τα 500 ευρώ τον μήνα.
• Αναμενόμενα, η σοβαρότητα της αναπηρίας / πάθησης συνδέεται ευθέως με το πρόσθετο κόστος διαβίωσης. Το 1/3 (33%) των ατόμων που αντιμετωπίζουν σοβαρούς περιορισμούς ή δυσκολίες σε συνήθεις καθημερινές δραστηριότητες, λόγω της υγείας τους, επωμίζεται πρόσθετο κόστος διαβίωσης ανώτερο των 500 ευρώ τον μήνα και περισσότεροι από τους μισούς (52,1%) επωμίζονται κόστος άνω των 300 ευρώ τον μήνα.
• Τα τέσσερα στα δέκα άτομα με αναπηρία, χρόνια ή / και σπάνια πάθηση, με καθαρό οικογενειακό εισόδημα έως 230 ευρώ μηνιαίως, αντιμετωπίζουν πρόσθετο κόστος διαβίωσης λόγω αναπηρίας / χρόνιας πάθησης από 300 ευρώ τον μήνα και άνω, ενώ το 1/4 αυτής της εισοδηματικής κατηγορίας αντιμετωπίζει έξοδα για εξειδικευμένες ανάγκες που υπερβαίνουν τα 500 ευρώ το μήνα. Το 1/5 των ατόμων με οικογενειακό εισόδημα που κυμαίνεται από 231 έως 500 ευρώ δαπανά τουλάχιστον 500 ευρώ τον μήνα για τις ανάγκες της αναπηρίας ή της υγείας του μέλους με αναπηρία / χρόνια πάθηση και σχεδόν το 30% αυτής της εισοδηματικής κατηγορίας δαπανά ποσό 300 ευρώ και άνω.
Ανεξάρτητη διαβίωση
• Αναφορικά με τις ανάγκες υποστήριξης στην καθημερινή τους διαβίωση: Τα τέσσερα στα δέκα άτομα με αναπηρία (40,4%) αντιμετωπίζουν «μεγάλη δυσκολία» ή «δεν μπορούν καθόλου» να ολοκληρώσουν καθημερινές ή συνήθεις δραστηριότητες χωρίς να λάβουν υποστήριξη ή βοήθεια από άλλο άτομο. Κάποια ή μικρή δυσκολία αντιμετωπίζει το 42,2% του δείγματος.
• Τα οκτώ στα δέκα άτομα με αναπηρία ή / και χρόνια πάθηση που αντιμετωπίζουν ανάγκες υποστήριξης σε καθημερινές δραστηριότητες βασίζονται στη βοήθεια του οικογενειακού ή του φιλικού / κοινωνικού περιβάλλοντος προκειμένου να καλύψουν τις καθημερινές τους ανάγκες, χωρίς να λαμβάνουν κάποια επαγγελματική φροντίδα ή υποστήριξη.
• Μόνο το 3,3% του δείγματος, δηλαδή 90 άτομα, βρέθηκε ότι κάνει χρήση της υπηρεσίας του «Προσωπικού Βοηθού για άτομα με αναπηρία». Οι τέσσερις στους δέκα εκφράζουν απόλυτη ικανοποίηση ως προς τη συχνότητα και τον τρόπο υποστήριξης που λαμβάνουν από την υπηρεσία, ενώ οι πέντε στους δέκα δηλώνουν «σε κάποιον βαθμό, αλλά όχι απόλυτα ικανοποιημένοι». Ο ένας στους δέκα είναι σε «μικρό βαθμό» ή και «καθόλου ικανοποιημένος».
Ασφάλεια και δικαιοσύνη
• Τα επτά στα δέκα άτομα με αναπηρία ή / και χρόνια πάθηση θεωρούν ότι δεν απολαμβάνουν την αποτελεσματική προστασία των νόμων και της δικαιοσύνης σε περιπτώσεις που έρχονται αντιμέτωπα με παραβιάσεις των δικαιωμάτων τους.
• Τα τέσσερα στα δέκα άτομα με αναπηρία αναφέρουν ότι κατά τα τελευταία τρία χρόνια έχουν βιώσει κάποιας μορφής βία ή παρενόχληση (σωματική, ψυχολογική, σεξουαλική ή άλλης μορφής).
• Το 4% του δείγματος κάνει αναφορά σε βιώματα σωματικής ή σεξουαλικής βίας, ενώ ποσοστό της τάξεως του 25% αναφέρει ότι έχει αντιμετωπίσει ψυχολογική / συναισθηματική βία.
• Το 30% των θυμάτων βίας αναφέρει ότι η βία που έχει δεχθεί προήλθε από συγγενικά πρόσωπα ή πρόσωπα του κοινωνικού περιβάλλοντος, το 20,5% από το εργασιακό περιβάλλον, το 10,6% από προσωπικό δομών υγείας ή αποκατάστασης.
• Το 1/4 των ατόμων με αναπηρία που έχουν δεχθεί σωματική, σεξουαλική, ψυχολογική ή άλλη μορφής βία / παρενόχληση δεν το έχει αναφέρει σε κανέναν ούτε έχει καταγγείλει το περιστατικό στους αρμόδιους φορείς. Το 45% το έχει αναφέρει σε μέλος της οικογένειάς του, το 28,3% σε φίλο ή φίλη και μόνο το 12,8% έχει απευθυνθεί στην αστυνομία.
• Στις περιπτώσεις που αναφέρονται βιώματα σωματικής ή σεξουαλικής βίας, η απεύθυνση στην αστυνομία ανέρχεται στο 1/3 των θυμάτων.
• Το 11,4% του δείγματος (306 άτομα) απάντησε ότι κατά τα τελευταία δύο χρόνια αντιμετώπισε κάποια κατάσταση έκτακτης ανάγκης, όπως πλημμύρα, σεισμό ή πυρκαγιά. Τα 3/4 αυτών των ατόμων δεν έλαβαν έγκαιρα βοήθεια και υποστήριξη από τους αρμόδιους φορείς, ανάλογα με τις ανάγκες που απορρέουν από την αναπηρία ή την κατάσταση της υγείας τους.
