Ανάσταση χωρίς ειρήνη: Το Πάσχα της παγκόσμιας υποκρισίας
Του
ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ
Καθηγητή Πολιτικής και Κοινωνικής Φιλοσοφίας
Το Πάσχα, λένε, είναι η γιορτή της Ανάστασης, μια στιγμή νίκης της ζωής απέναντι στον θάνατο, του φωτός απέναντι στο σκοτάδι. Όμορφα λόγια, δοκιμασμένα στον χρόνο, σχεδόν παρηγορητικά. Αλλά τι ακριβώς ανασταίνεται σε έναν πλανήτη που μοιάζει να έχει εθιστεί στον πόλεμο; Ποιο φως ανάβει, όταν οι ορίζοντες φωτίζονται περισσότερο από εκρήξεις, παρά από λαμπάδες;
Η ειρήνη έχει καταντήσει ένα διαφημιστικό σλόγκαν, εμφανίζεται σε λόγους ηγετών, σε διεθνή φόρουμ, σε καλοστημένες καμπάνιες, μόνο και μόνο για να εξαφανιστεί με την ίδια ταχύτητα που υπογράφονται οι επόμενες συμφωνίες εξοπλισμών. Το Πάσχα, μέσα σε αυτό το σκηνικό, μοιάζει περισσότερο με μια τελετουργική άσκηση υποκρισίας, έτσι, ανταλλάσσουμε ευχές για «αγάπη» και «ελπίδα», ενώ ο κόσμος γύρω μας καταρρέει μεθοδικά και, το χειρότερο, με τη συναίνεσή μας.
Ας μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας, οι κοινωνίες που θρηνούν για τον πόλεμο είναι συχνά οι ίδιες που τον χρηματοδοτούν, που τον ανέχονται ή που τον δικαιολογούν, αρκεί να συμβαίνει μακριά. Το Πάσχα, λοιπόν, δεν είναι απλώς μια θρησκευτική γιορτή, είναι ένας καθρέφτης, και αυτό που αντανακλά δεν είναι ιδιαίτερα κολακευτικό.
Μιλάμε για θυσία, αλλά αποφεύγουμε οποιαδήποτε πραγματική προσωπική ή συλλογική ευθύνη. Μιλάμε για συγχώρεση, αλλά κρατάμε σφιχτά τις προκαταλήψεις μας. Μιλάμε για αγάπη προς τον πλησίον, αλλά φροντίζουμε ο πλησίον να είναι όσο το δυνατόν πιο επιλεκτικός και βολικός. Ένα Πάσχα κομμένο και ραμμένο στα μέτρα της άνεσής μας.
Και μέσα σε όλα αυτά ξεπροβάλλει η νέα μεγάλη λέξη της εποχής: Ανθρωπισμός. Ένας ανθρωπισμός με αστερίσκους, υποσημειώσεις και γεωπολιτικές εξαιρέσεις. Ένας ανθρωπισμός που ενεργοποιείται επιλεκτικά, ανάλογα με το ποιος υποφέρει και πόσο χρήσιμος είναι για το αφήγημα της στιγμής. Πρόκειται για έναν ψευδεπίγραφο ανθρωπισμό, που περισσότερο λειτουργεί ως άλλοθι παρά ως αξία.
Σε αυτό το περιβάλλον, η ελπίδα δεν μπορεί να είναι μια εύκολη, ρομαντική υπόσχεση και δεν γεννιέται από ευχές ούτε από πυροτεχνήματα συμβολισμών. Γιατί, αν εκείνη υπάρχει, είναι πεισματάρα και ενοχλητική. Επιμένει εκεί που δεν τη θέλουν, αμφισβητεί, αποκαλύπτει και επιπλέον δεν συμβιβάζεται με την ιδέα ότι έτσι είναι ο κόσμος.
Ίσως, λοιπόν, η πραγματική έννοια του Πάσχα σήμερα να μη βρίσκεται στις τελετές αλλά στη σύγκρουση. Στη σύγκρουση με την αυτάρεσκη αδιαφορία μας, με τη βολική μας σιωπή, με τη διάθεση να μετατρέπουμε κάθε τραγωδία σε μια σύντομη είδηση πριν επιστρέψουμε στην καθημερινότητά μας. Ανάσταση, με άλλα λόγια, όχι ως γεγονός αλλά ως διαδικασία αφύπνισης.
Και το μέλλον; Δύσκολη λέξη για έναν κόσμο που μοιάζει να ανακυκλώνει τα ίδια λάθη με εντυπωσιακή συνέπεια. Αν συνεχίσουμε να επενδύουμε στην υποκρισία, στις ψευδοηθικολογίες και στους εύκολους συμβολισμούς, το μέλλον θα είναι απλώς μια παράταση του παρόντος, δηλαδή, θα είναι λίγο πιο θορυβώδες, λίγο πιο σκοτεινό.
Αν, όμως, το Πάσχα σημαίνει κάτι περισσότερο από μια ετήσια υπενθύμιση, τότε ίσως υπάρχει περιθώριο. Όχι για θαύματα αλλά για ρωγμές. Ρωγμές στο αφήγημα της αδιαφορίας, στην κανονικοποίηση της βίας, στην αποδοχή του αναπόφευκτου, από εκεί, και μόνο από εκεί, μπορεί να περάσει κάτι που να μοιάζει με ελπίδα.
Και ίσως το πιο άβολο ερώτημα είναι το εξής: Πόσο πραγματικά θέλουμε αυτήν την ελπίδα; Διότι η αληθινή ελπίδα δεν είναι παθητική, απαιτεί ρήξεις, κόστος και εγκατάλειψη των βολικών μας ψευδαισθήσεων. Δεν χωρά σε ευχετήριες κάρτες ούτε σε τηλεοπτικά πάνελ. Αντίθετα, γεννιέται εκεί όπου κάποιος αρνείται να αποδεχτεί το αναπόφευκτο και επιμένει να το αμφισβητεί, ακόμα κι όταν όλα δείχνουν μάταια.
Και μέσα σε αυτήν τη σκληρή πραγματικότητα, το Πάσχα κινδυνεύει να μετατραπεί σε ένα ακόμα καταναλωτικό διάλειμμα. Δηλαδή, σε λίγες μέρες ανάπαυλας, με άφθονο φαγητό και με επιφανειακές συγκινήσεις. Ίσως, όμως, η μεγαλύτερη πρόκληση είναι να μην το αφήσουμε να γίνει αυτό, να του επιστρέψουμε το βάρος του, όχι ως θρησκευτική υποχρέωση αλλά ως υπαρξιακή πρόκληση που μας εκθέτει και μας καλεί να διαλέξουμε πλευρά.
Όχι ως ελπίδα που καθησυχάζει, αλλά ως εκείνη που ταράζει. Και ίσως, τελικά, αυτή να είναι η μόνη που αξίζει.
